English
 
   
Çocuk ve Ergenlerde Borderline Kişilik Özelliklerinin Gelişiminde Etyopatogenez

Onat YETİM,Özhan YALÇIN
2024 35(2): 137-149
DOI: 10.5080/u26852
[Geri]    [PDF]    [Summary]    [Yazara Mail]
ÖZET

Ergenlerde borderline kişilik bozukluğu (BKB) özelliklerinin geçerliliği ve
klinik önemi giderek daha fazla kabul edilmektedir. Ergenlik dönemindeki
BKB özelliklerinin sürekliliğinin yüksek olduğu ve olumsuz kişilerarası,
akademik, mesleki ve finansal sonuçlarla ilişkili olduğu belirtilmektedir.
Alan yazınında çocuk ve ergenlerde gözlenen BKB özellikleri psikodinamik
kuramlar, gelişimsel modeller ve evrimsel yaklaşımla ele alınmaktadır.
BKB etyopatogenezine yönelik çalışmalarda duygu düzenleme güçlüğü,
kişilerarası işlevsellik bozukluğu, dürtüsellik ve kendine zarar verme
davranışı, olumsuz yaşam olayları, mizaç özellikleri, nöropsikolojik
işlev bozuklukları, nöroanatomik, genetik, hormonal ve immunolojik
faktörler yer almaktadır. Bu gözden geçirmede BKB gelişimine yönelik
ilgili yaklaşımlar ve faktörlerin ele alınması amaçlanmıştır. Bu yazıda,
PubMed veri tabanında 1968-2021 yılları arasında yayınlanan makaleler
gözden geçirilmiş, konuyla ilgili alan yazınında öne çıkan araştırmalar
değerlendirme kapsamına alınmıştır. Çalışmada, BKB gelişimine yönelik
psikodinamik ve gelişimsel yaklaşımlarda değersizleştirici çevre, epistemik
donma ve hipermentalizasyon, kompleks veya bağlanma travmasının önemi
vurgulanmaktadır. Evrimsel yaklaşımda ise belirtilerinin ergenlik döneminde
ortaya çıkmasının nedeni olarak romantik ilişkilerin, üremenin başlaması
vurgulanmakta ve BKB’nin hızlı yaşam öyküsü stratejisi ile ilişkili olduğu
savunulmaktadır. BKB özellikleri bulunan ergenlerde sağlıklı kontrollere
göre yukarıdan aşağıya duygusal işlemlemede görev alan orbitofrontal
korteks ve anterior singulat kortekste hacim azalması; aşağıdan yukarı
duygusal işlemlemede yer alan talamus ve hipokampus bölgesinde akivasyon
artışı gözlendiği belirtilmektedir. BKB özellikleri bulunan ergenlerde
gözlenen superior temporal girus ve prekuneustaki aktivasyon artışının
hipermentalizasyonun nöral bir göstergesi, insuladaki aktivasyon artışının ise
sosyal ağrının nöral bir göstergesi olduğu düşünülmektedir. BKB belirtileri
bulunan ergenlerde gözlenen dinlenme durumunda kalp atım hızı azalması
ve kalp atım hızı değişkenliği artışının parasempatik sistem aktivasyonu ile
ilişkili olduğu belirtilmektedir.
Ergenlerde BKB tanı, ayırıcı tanı ve tedavi açısından klinisyenleri zorlayan
bir bozukluktur. BKB’de etyopatogenez ile ilgili faktörlerin çok yönlü ve
ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmesi önem arz etmektedir.
Anahtar Sözcükler: Borderline Kişilik Bozukluğu, Duygu Düzenleme
Güçlüğü, Mentalizasyon, Travma, Kendine Zarar Verme Davranışı, Mizaç
Özellikleri

Seres Yazılım