English
 
   
Şizofrenide Yalın Kendilik Bozuklukları

İbrahim AYLAK, Berna Diclenur ULUĞ
2022 33(3): 196-205
DOI: 10.5080/u26182
[Geri]    [PDF]    [Summary]    [Yazara Mail]
ÖZET

Son yıllarda öznellik alanına ve bu alanın bozukluklarına, özellikle
de psikotik olmayan anormal öznel deneyimin şiddetine ve niteliğine
olan ilginin yeniden doğuşuna şahit olduk. Şizofrenide anormal öznel
deneyimler ile ilgili çağdaş araştırmalar birkaç farklı teorik çerçeve
kullandılar. Bunlardan en yaygın olanı fenomenolojik yaklaşımdır.
Fenomenolojik yaklaşımın öne çıkan bir örneği ise yalın kendilik
bozukluğu modelidir. Bu yazıda da ilk olarak, kendilik ile ilgili öne çıkan
kuramlar ve şizofrenide yalın kendilik bozukluğu modelinin tarihsel
arka planı ve daha sonra bu modele güncel yaklaşım tartışılmıştır. Bu
modele göre kendilik bozukluklarının şizofreninin altında yatan ve kalıcı
çekirdek bir özellik olduğu varsayılmıştır. Model, şizofreni hastalarında
yalın kendiliğin üç şekilde bozulduğunu öne sürmektedir: aşırı refleksif
düşünme, azalmış öz-etkilenim hissi (kişinin kendi varlığını hissedişinin
azalması) ve bilişsel-algısal dünyayı kavramada bozukluk. Aşırı refleksif
düşünme, normalde örtük olarak tecrübe edilen süreçlere aşırı bir dikkat
kesilmedir. Azalmış öz-etkilenim hissi, kişinin faillik hissinin kaybı
deneyimini ifade eder. Bilişsel-algısal dünyayı kavramada bozukluk,
deneyimsel alanın uzamsal ve zamansal yapısının bozulmasını ifade
eder. Bu üç durum birbiriyle yakından bağlantılıdır ve daha çok tek
bir bütünün görünümleri olarak anlaşılmalıdır. Yazının son kısmında
ise yalın kendilik bozukluğuna işaret edebilecek klinik belirtiler ve iki
şizofreni hastasının anormal kendilik deneyimleri tartışılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Şizofreni, fenomenoloji, kendilik bozuklukları,
aşırı refleksif düşünme, azalmış öz-etkilenim hissi